Denizin ve Karanın Kilidi: Sancakkale
Türkiye’nin bilinmeyen tarihi yapıları arasında, 1656 yılında İzmir Körfezi’nin en stratejik noktasına inşa edilen 370 yıllık Gazi Sancakkale bulunuyor. Evliya Çelebi’nin "Denizin ve Karanın Kilidi" olarak tarih düşürdüğü bu kale, Krupp topları, hamamı, cephanelikleri, Hünkâr Camii ve Osmanlı kışlasıyla önemli bir askeri kompleksti.
İzmir'i Koruyan Gazi Kale
Sancakkale, tarihi boyunca İzmir’i ve Türkiye’yi dış saldırılardan korudu. Bu görevini son olarak Birinci Dünya Savaşı sırasında, bataryaları, mayın hatları ve ışıldaklarıyla başarılı bir savunma gerçekleştirerek yerine getirdi. İtilaf Donanması’na ağır kayıplar verdirerek geri çekilmek zorunda bıraktı.
Çanakkale'den Önceki İlk Yenilgi
Sancakkale savunması, İtilaf Donanması’na Çanakkale deniz savaşından önce ilk yenilgisini 10 Mart 1915’te İzmir’de aldırdı. Bu büyük olay, Yenikale Şehitliği kitabesine şehit olan topçu erlerinin anısına yazılan bir fatihayla kayıtlara geçti.
111 Yıllık Saklı Gerçek
Ne yazık ki bu zaferi sağlayan tarihi kale, yasaklarla görmezden gelindi. Sancakkale’nin 370 yıllık varlığı ve İzmir savunmasının 111 yıllık gerçeği Türk kamuoyundan saklandı, halkın görmesi yasaklandı. Bu durumu protesto etmek ve tarihi tanıtmak amacıyla STK’lar, vakıflar ve sendikalar "Sancakkale Dayanışma Grubu" adı altında örgütlendi. Grup, 2021’den beri her 10 Mart’ta Yenikale Şehitliği’nde anma törenleri düzenliyor.
Yanıt Bekleyen Sorular
Grubun, Sancakkale’nin halka açılması, müze olarak korunması, Yenikale şehitlerinin devlet töreniyle anılması ve şehitliğin neden bir mandalina bahçesi içinde sınırlı kaldığı gibi sorularına ilgililerden bugüne kadar herhangi bir yanıt alınamadı. 370 yıllık kaleyi görmek ve 111 yıllık savunma gerçeğini öğrenmek Türk milletinin en doğal hakkı olarak görülüyor.
Akademik Çalışmalar ve Kamuoyu
Sancakkale gerçeği ilk defa Prof. Dr. Necmi Ülker tarafından ortaya çıkarıldı. Konu, Dokuz Eylül ve MSÜ öğrencileri tarafından tezlere, Aydın ADÜ öğrencisi Batuhan Yılmaz tarafından belgesel filme konu oldu. Çeşitli akademik dergilerde makaleler yayımlandı, 18. Türk Tarih Kongresi’nde bir tebliğ sunuldu. Celal Öcal, "Birinci Dünya Savaşı’nda İzmir Savunması" kitabını yayımladı. TRT Haber de "İzmir’in Bilinmeyen Destanı" programını hazırladı.
Çağrı ve Davet
Sancakkale Dayanışma Grubu, bu önemli konuyu gündeme getirerek sorunlarına çözüm bulunmasını sağlamayı amaçlıyor. Tüm Türkiye, 10 Mart 2026 günü saat 14.00’te Yenikale Şehitliği önündeki 111. yıl anma törenine ve saat 15.00’te Narlıdere Belediyesi Meclis Salonu’nda gösterilecek "Denizin ve Karanın Kilidi" belgeselini izlemeye davet ediliyor.
Sancakkale Dayanışma Grubu Sözcüsü
Celal Öcal
