Miras ilmi anlaminda kullanilan baska bir terim de “Ferâiz”dir.
Bunun tekili olan “farîza”; farz, belirli pay, hisse demektir.
Ferâiz, Islâm miras hukuku terimi olarak kullanildiginda, belirli miras hisseleri anlamini ifade eder. Bu ilme “ferâiz” denmesi, miras âyetindeki; “Bu hisseler Allah’tan birer farîzadir” (en-Nisâ, 4/11) ifadesi ile, Ferâiz ilmini ögreniniz” (Tirmizi, Ferâiz, 2; Ibn Mâce, Ferâiz, 1) hadisindeki “ferâiz” terimi sebebiyledir.
Miras hükümleri en-Nisâ Sûresinin 7, 11, 12 ve 176. âyetleri ile el-Enfal Sûresi’nin 75. âyetinde su sekilde belirlenmistir:
Çocuklar ve ana-babanin mirasi: “Allah size evlâtlarinizin miras taksimi hususunda, erkeklerin paylarinin kizlarin iki kati olmasini emretmektedir. Eger bütün çocuklar kiz olup ve sayilari ikiden fazla ise, bunlarin payi ölenin biraktigi malin üçte ikisidir.
Eger mirasçi bir tek kiz ise mirasin yarisi onundur. Eger ölen ana ve baba ile birlikte çocuklar da birakmissa ana ve babanin herbirini terekeden payi altida birdir.
Sayet ölenin çocugu bulunmayip da, mirasçi olarak ana ve babasi kalmissa, ananin payi üçte birdir. Eger ölenin kardesleri varsa terekenin altida biri ananindir. Bu paylar, ölenin borçlari ödenip, vasiyeti de yerine getirildikten soma hak sahiplerine verilir. Baba ve çocuklardan, hangisinin size fayda bakimindan daha yakin oldugunu, siz bilemezsiniz. Bu, Allah tarafindan farz kilinmistir. Süphesiz ki Allah, her seyi çok iyi bilen, hüküm ve hikmet sahibidir” (en-Nisâ, 4/11).
Kari-kocanin mirasi: “Eger hanimlarinizin çocuklari yoksa, biraktiklari mirasin yarisi sizindir. Sayet çocuklari varsa biraktiklari mirasin dörtte biri sizindir. Bu paylar, ölenin vasiyeti yerine getirildikten ve varsa borcu ödendikten sonradir. Eger siz çocuk birakmadan ölürseniz, geriye biraktiginiz mirasin dörtte biri hanimlarinizindir. Sayet çocuklariniz varsa, biraktiginiz mirasin sekizde biri hanimlarinizindir. Bu paylar, yaptiginiz vasiyetler yerine getirilip ve varsa borcunuz ödendikten sonra verilir” (en-Nisâ, 4/12).
Kardeslerin mirasi: Kelâle adi verilen kardeslerin mirasi, ana bir kardes veya ana-baba bir yahut baba bir kiz kardes olmak üzere iki statüde toplanmistir. Kelâlenin mirasçi olmasinda ön sart, miras birakanin baba veya erkek çocuklarinin bulunmamasidir.
Ana bir kardeslerin mirasi söyle belirlenmistir: “Eger ölen bir erkek veya kadin, erkek usül veya fürûu bulunmaksizin mirasçi olunuyorsa, kendisinin (ona bir) erkek veya (ana bir) kiz kardesi bulunuyorsa, bunlardan herbirinin miras payi terekenin altida biridir. Eger bu kardesler bundan daha çok iseler, bu takdirde kardesler mirasin üçte birini zarara ugratilmaksizin aralarinda esit olarak paylasirlar. Bu paylar, ölenin vasiyeti yerine getirilip ve varsa borcu ödendikten sonra verilir. Bunlar, Allah tarafindan bir emirdir. Allah her seyi bilen ve yarattiklarina çok yumusak davranandir” (en-Nisâ, 4/12).
Yukaridaki miras düzenlemesinin arkasindan, ayni âyetlerin devaminda, müeyyide niteliginde su iki âyet yer alir:
“Iste bunlar, Allah’in koydugu sinirlardir. Kim, Allah’a ve Rasûlûne itaat ederse, Allah onu, altindan irmaklar akan cennetlere koyar. Orada ebedî kalacaklardir. Iste büyük kurtulus budur” (en-Nisâ, 4/13). “Kim, Allah’a ve Rasûlüne isyan eder ve Allah’in koydugu sinirlari asarsa, Allah onu, ebedi kalacagi cehennem atesine koyar. Ve onun için azaltici bir azap vardir” (en-Nisâ; 4/14).
Öz veya baba bir kiz kardesin mirasi ise söyle düzenlenmistir. “Ey Peygamber! Senden fetva isterler”. De ki: “Size usül ve füruu birakmadan ölen kimse hakkinda Allah fetva verir. Eger bir kimse ölür ve onun çocugu bulunmaz da, sadece bir kiz kardesi bulunursa, biraktigi mirasin yarisi onundur. Ölen kiz kardes ise ve çocugu da yoksa erkek kardesi terekenin hepsini alir. Eger mirasçilar iki kiz kardes ise, terekenin üçte ikisini alirlar. Eger kardesler erkek ve kadin olmak üzere ikiden çok iseler, bir erkegin payi, iki kadinin payi kadardir. Allah size sapikliga düsmemeniz için bunlari açiklar. Allah her seyi çok iyi bilendir” (en-Nisâ, 4/176).
Su âyet de miras haklarindan genel olarak söz eder: “Ana-baba ve hisimlarin miras olarak biraktiklarinda erkeklerin hissesi vardir. Kadinlarin da ana-baba ve hisimlarin biraktiklarinda hisseleri vardir. Bunlar az olsun çok olsun farz kilinmis bir hissedir” (en-Nisâ, 4/7).
Hz. Peygamber’den mirasla ilgili çesitli hadisler nakledilmistir. Bazilari sunlardir:
“Miras paylarini, hak sahiplerine veriniz. Kalan miktar, en yakin erkek hisimindir” (Buhârî, Ferâiz, 5, 7, 9, 10; Müslim, Ferâiz, 2, 3; Tirmizî,Ferâiz, 8).
Müslüman kâfire, kâfir de müslümana mirasçi olamaz” (Buhârî, Hacc, 44, Megâzî, 48, Ferâiz, 26; Müslim, Ferâiz, I ; Ebû Dâvud, Ferâiz, 10; Tirmizî, Ferâiz, 15).
“Iki farkli dine mensup olanlar birbirine mirasçi olamaz” (Ebû Dâvud, Ferâiz, 10; Tîrmizî, Ferâiz, 16; Ibn Mace, Ferâiz.
Meselenin püf noktasi, bu emirleri bile bile kulak arkasi ederek, "Bu çagda da böyle olur mu?" deyip küfür yoluna sapilmasidir; ne kocaman cüret!
