“Kurdun Ensesinde Bit Arayacağınıza Gidin Kümesinizdeki İti Bulun” atalar sözü, kanaatımca büyük bir hayat düsturudur.
Toplum hayatında sıkça karşılaşılan bir yanılma var: Asıl sorumlular dururken, kolay hedeflere yönelmek.. “Kurdun ensesinde bit arayacağınıza gidin kümesinizdeki iti bulun” sözü, bu yanılgıyı veciz bir şekilde ifade eden güçlü bir halk deyişi olarak karşımıza çıkar.
Söz, görünürde güçlü ve tehditkâr olanı suçlamanın, gerçekte ise asıl ihanetin içeriden geldiğini görmezden gelmenin eleştirisidir.
Kurt, tabiatı gereği kümesi hedef alır; bu onun fıtratıdır. Onu suçlamak, tabiatına kızmak gibidir. Asıl sorgulanması gereken, kümesi korumakla görevli olan "itin" görevini yapmaması, hatta kimi zaman kurtla işbirliği içinde olmasıdır.
Bu bağlamda söz, kötülüğün dışarıdan gelişinden çok, içerideki ihmal, gaflet ya da ihanete dikkat çeker.
Sosyal ve siyasal seviyede bu söz, büyük güçleri, dış mihrakları ya da açık düşmanları sürekli suçlayan fakat kendi içindeki bozulmayı, liyakatsizliği ve ahlaki çöküşü görmezden gelen anlayışlara yöneltilmiş sert bir eleştiridir.
Çünkü bir toplumun asıl zaafı, dış saldırılar değil; iç denetimin zayıflaması, sorumluluk sahiplerinin vazifesini unutmasıdır. Kümes sağlam olsaydı, it görevini hakkıyla yapsaydı, kurt bu kadar kolay içeri giremeyecekti.
Aynı söz ferdi hayata da ışık tutar. İnsan çoğu zaman başına gelen olumsuzlukların sebebini dış faktörlerde arar; kaderi, insanları, şartları suçlar. Oysa asıl problem, kendi iç dünyasındaki ihmallerde, yanlış tercihlerde ve öz denetim eksikliğinde gizlidir. Kurt dışarıdadır; fakat kapıyı açık bırakan, nöbeti terk eden içimizdeki “it”tir.
Bu deyim, hesap sormanın yönünü tayin ederken adaletli olmayı da öğretir. Güçlü olanı suçlamak kolay, sorumluluk makamında olanı sorgulamak zordur. Oysa gerçek yüzleşme, korumakla yükümlü olanların görevini ne ölçüde yerine getirdiğini sormakla başlar. Aksi hâlde bitmeyen bir döngü içinde hep kurdun ensesinde bit arar, fakat kümes her seferinde biraz daha boşalır.
Sonuç olarak “Kurdun ensesinde bit arayacağınıza gidin kümesinizdeki iti bulun” sözü; problemin kaynağını doğru yerde aramayı, yüzeysel suçlamalar yerine derinlikli muhasebeyi ve mesuliyeti ehline yüklemeyi öğütleyen hikmetli bir ikazdır. Bu uyarıyı dikkate almayan cemiyetler da fertler de, kaybettiklerinde buna hiç mi hiç şaşırmamalıdır.
Kategori: Makale / Düşünce – Toplumsal Eleştiri
