Son yıllarda teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte çocukların hayatına telefon, tablet ve televizyon çok erken yaşlarda girmeye başlamıştır. Günümüzde birçok çocuk henüz konuşmayı öğrenmeden önce ekranla tanışmaktadır.
Ebeveynler çoğu zaman çocuklarını oyalamak, susturmak veya yemek yedirmek amacıyla ekranlardan faydalanmaktadır. İlk bakışta pratik bir çözüm gibi görünen bu durum, uzun vadede çocuk gelişimi açısından ciddi sorunlara yol açabilmektedir.
Psikoloji, nörobilim ve çocuk gelişimi alanlarında yapılan araştırmalar göstermektedir ki kontrolsüz ekran kullanımı çocukların:
olumsuz yönde etkileyebilmektedir.
Çocuğa ekran nerelerde verilmemeli?
Bu soru çocuk gelişimi açısından oldukça kritik bir sorudur. Çünkü ekranın zararı yalnızca süresiyle değil kullanıldığı ortam ve zamanla da doğrudan ilişkilidir.
Çocuk Beyni ve Ekran: Nöropsikolojik Etkiler
Çocukların beyin gelişimi özellikle 0–12 yaş arasında yoğun bir şekilde devam eder.
Bu dönemde çocukların yaşadığı deneyimler beynin sinir bağlantılarını şekillendirir. Çocuk ne kadar çok gerçek dünya deneyimi yaşarsa beynin öğrenme kapasitesi o kadar güçlü gelişir.
Ancak ekranlar hızlı ve yoğun uyaran üretir.
çocuk beyninde yoğun bir dopamin uyarımı oluşturur.
Dopamin beynin ödül sistemidir. Çocuk bu hızlı uyaranlara alıştığında şu sorunlar ortaya çıkabilir:
Bu nedenle ekranın özellikle bazı ortamlarda kullanılması çocuk gelişimi açısından ciddi risk oluşturur. Bu ortamları şöyle sıralayabiliriz:
Ancak ekran kullanılan ortamda kitap okumak bu süreci bozar.
Ekranlar hızlı dopamin üretimine neden olurken kitap okumak daha yavaş ve sabır gerektiren bir süreçtir.
Bu nedenle ekran alışkanlığı olan çocuklar kitap okumayı sıkıcı bulmaya başlar.
Araştırmalar yoğun ekran kullanan çocuklarda şu problemlerin daha sık görüldüğünü göstermektedir:
Bu nedenle çocukların kitap okuma ortamı telefon, tablet ve televizyondan tamamen arındırılmış olmalıdır.
Bu durum şu problemlere yol açar:
Araştırmalar telefon bulunan ortamda ders çalışan öğrencilerin öğrenme performansının %20–40 oranında düşebildiğini göstermektedir.
Uzun vadede bu durum şu sonuçlara yol açabilir:
Bu nedenle ders çalışılan ortamda telefon ve tablet bulunmamalıdır.
Ekran izleyen çocuk:
Bu durum çocukluk çağı obezitesi riskini artırmaktadır.
Ayrıca yemek masası aile iletişiminin geliştiği önemli bir ortamdır.
Yemek sırasında sohbet eden çocuklar:
Ekran kullanımı bu fıtrî iletişimi ortadan kaldırır. Bu nedenle yemek masası ekransız alan olmalıdır.
Uyku düzeninin bozulması çocukların dikkat ve öğrenme becerilerini olumsuz etkiler. Uyku problemi yaşayan çocuklarda şu sorunlar daha sık görülür:
Uzmanlar çocukların uyumadan en az 1 saat önce ekran kullanımını bırakmasını önermektedir.
Aile sohbetleri sırasında çocuklar:
Ekran kullanan çocuk ise bu süreçten uzak kalır.
Uzun vadede bu durum şu problemlere yol açabilir:
Bu nedenle aile sohbetleri ve birlikte geçirilen zamanlar ekransız zamanlar olmalıdır.
Bu nedenle ibadet ortamlarında çocukların teknolojiden uzak olması önemlidir. Bu ortamlar çocukların manevi gelişimi açısından kıymetli eğitim alanlarıdır.
Çocuklarda Aşırı Ekran Kullanımının Yol Açabileceği Rahatsızlıklar
Yanlış ekran kullanımı çocuklarda birçok psikolojik ve fiziksel probleme yol açabilir.
Bilimsel araştırmalar yoğun ekran kullanımının şu riskleri artırdığını göstermektedir:
Çocuklarda Sağlıklı Ekran Kullanımı Nasıl Olmalıdır?
12 yaşına kadar ekran tavsiye edilmez. Bu yaştan sonra ekran tamamen yasaklanmak zorunda değildir. Ancak doğru şekilde kullanılması gerekir.
Uzmanların önerileri şunlardır:
Ekran Çocuğu Susturur Ama Eğitmez
Teknoloji doğru kullanıldığında faydalı olabilir. Ancak kontrolsüz ekran kullanımı çocukların gelişimi açısından ciddi riskler barındırmaktadır.
Çocukların sağlıklı gelişimi için en önemli faaliyetler şunlardır:
Unutulmamalıdır ki; ekran çocuğu susturur. Ama çocuk kitap, oyun ve sohbetle yetişir.
Uzm. Adnan Kalkan
Psikoloji Bilimi Uzmanı
Aile Danışmanı
adnankalkan01@gmail.com
Kategori: Aile – Çocuk Gelişimi